Wat is een deskundigenverklaring?

1. Inleiding

In moderne rechtssystemen is deskundig advies essentieel voor een eerlijk en nauwkeurig verloop van rechtszaken . Omdat rechters niet op elk gebied deskundig kunnen zijn, wordt de inzet van deskundige getuigen geboden in situaties die specialistische of technische kennis vereisen .

In het Turkse recht is deskundigenverklaring om een correcte rechtsbedeling te waarborgen en de beslissing van de rechter te onderbouwen met wetenschappelijke of technische gegevens. De nauwkeurigheid, onpartijdigheid en invloed van deskundigenrapporten op het proces zijn echter altijd onderwerp van discussie geweest.

2. Het concept van deskundigenverklaring en de juridische grondslag ervan

Deskundigenverklaringen worden geregeld door de artikelen 266-287 van het Wetboek van Burgerlijke Procedure (Wet nr. 6100) , de artikelen 63-71 van het Wetboek van Strafprocedure (Wet nr. 5271) en de Wet op de Deskundigenverklaringen nr. 6754

Definitie: Een proces waarbij rechters, in zaken die specialistische of technische kennis vereisen, deskundigen op dat gebied raadplegen, zowel individuen als rechtspersonen, om hun mening te verkrijgen.

Belangrijke opmerking: De deskundige vervangt de rechter niet tijdens het proces; hij of zij verstrekt de rechter alleen technische informatie. De uiteindelijke beslissing ligt altijd bij de rechter.

3. Soorten getuigenverklaringen van deskundigen

Deskundige getuigenissen kunnen verschillende vormen aannemen, afhankelijk van de behoefte:

Forensische deskundigenverklaringen: deskundigen aangesteld door rechtbanken, openbare aanklagers en handhavingsinstanties.
Deskundigenadvies van partijen: Privérapporten opgesteld door de partijen op eigen verzoek (door de rechtbank niet als verplicht beschouwd).
Institutionele deskundigenadviezen: Deskundige rapporten van officiële instellingen (forensische geneeskunde, forensisch laboratorium, enz.).

4. Het proces van het opstellen van het deskundigenrapport

Een deskundigenrapport is cruciaal bewijsmateriaal in een rechtszaak en doorloopt de volgende fasen:

Benoeming van deskundigen – De rechter benoemt deskundigen in zaken die technische of specialistische kennis vereisen.
Onderzoek en beoordeling – De expert onderzoekt het dossier en de benodigde documenten en voert een beoordeling ter plaatse uit.
Rapportage – Er wordt een onderbouwd rapport opgesteld op basis van wetenschappelijke en technische gegevens.
Kennisgeving aan de partijen – Het rapport wordt aan de partijen meegedeeld, zodat zij het recht hebben bezwaar te maken.
Beoordeling door de rechtbank – De rechter zal het rapport in samenhang met ander bewijsmateriaal beoordelen; hij of zij kan niet uitsluitend op het rapport afgaan.

5. Bezwaar tegen het deskundigenrapport

Juridische grondslag:

HMK Artikel 281
CMK Artikel 67

Partijen kunnen binnen twee weken na kennisgeving van het deskundigenrapport bezwaar maken. Bezwaren kunnen op de volgende manieren worden ingediend:

De bewering dat het rapport onvolledig of onnauwkeurig is.
De bewering is dat wetenschappelijke gegevens verkeerd zijn geïnterpreteerd.
Beschuldigingen van schending van het neutraliteitsbeginsel.
Verzoek om de aanstelling van een nieuwe deskundige.

de rechtbank het bezwaar gegrond acht, kan zij besluiten een aanvullend rapport te laten opstellen of een nieuwe deskundige aan te stellen.

6. Deskundigenverklaringen in het licht van arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) beoordeelt deskundigenrapporten in het kader van het recht op een eerlijk proces

Basisprincipes:

De partijen dienen op de hoogte te worden gesteld van de inhoud van het deskundigenrapport en hebben het recht om tegenargumenten in te dienen.
De onpartijdigheid van de deskundige is net zo belangrijk als de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
De rechter moet het deskundigenrapport kritisch beoordelen en het niet zomaar accepteren.

Voorbeeld van een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens:

De zaak Sara Lind Eggertsdóttir / IJsland – De rechtbank oordeelde dat het belangenconflict van de deskundige met een van de partijen een schending was van het recht op een eerlijk proces.

7. Praktijk van het Hof van Beroep

De gevestigde jurisprudentie van het Hooggerechtshof hanteert een duidelijke benadering ten aanzien van deskundigenrapporten:

het deskundigenrapport enig en doorslaggevend bewijs accepteren
Het rapport moet in samenhang met ander bewijsmateriaal worden beoordeeld.
Het uitspreken van een vonnis zonder rekening te houden met de bezwaren van de partijen is in strijd met de procedure en de wet.

Het Hooggerechtshof beschouwt het ook als reden voor nietigverklaring als een deskundige een rapport opstelt dat buiten zijn of haar expertisegebied valt.

Onpartijdigheid van de deskundige:
Het is in strijd met het beginsel van onpartijdigheid als een deskundige tevens technisch verantwoordelijk is in dezelfde zaak. Het vellen van een oordeel op basis van een dergelijk deskundigenrapport is onrechtmatig. (Hooggerechtshof, 18e Strafkamer, 2019/5310)

Ambtsmisbruik
door een deskundige: Het afleggen van een vals oordeel als deskundige in een instelling die geen rechterlijke instantie is, vormt het misdrijf van ambtsmisbruik volgens artikel 257/1 van het Turkse Wetboek van Strafrecht. (Hooggerechtshof, 9e Strafkamer, 2014/7161)

De noodzaak om tegenstrijdige deskundigenrapporten op te lossen:
Als er tegenstrijdige deskundigenrapporten bestaan over de vraag of een artefact een cultureel erfgoed is, moet een nieuw rapport worden verkregen van een panel van deskundigen. (Hooggerechtshof van Beroep, 12e Strafkamer, 2015/4047)

Schuldbepaling op basis van deskundigenrapporten:
In gevallen waarin er tegenstrijdige deskundigenrapporten zijn over de schuldpercentages bij een verkeersongeval, is het onrechtmatig om een vrijspraak uit te spreken zonder een aanvullend rapport van een deskundigeninstituut te verkrijgen. (Hooggerechtshof, 12e Strafkamer, 2016/12420)

De noodzaak om een aanvullend deskundigenrapport te verkrijgen,
vormt een grond voor vernietiging van een beslissing indien een besluit wordt genomen zonder de aard van de overtreding van het bestemmingsplan duidelijk vast te stellen en zonder een aanvullend deskundigenrapport te verkrijgen. (Hooggerechtshof van Beroep, 4e Strafkamer, 2015/2189)

Verplichting tot deskundigenonderzoek:
Indien de gelijkenis van handtekeningen een technisch onderzoek noodzakelijk maakt, kan er geen veroordeling worden uitgesproken zonder een deskundigenonderzoek te verrichten. (Hooggerechtshof, 10e Strafkamer, 2008/9365)

Het verkrijgen van een deskundigenrapport in verduisteringszaken:
Gezien de tegenstrijdige rapporten over verduistering bij de coöperatie, dient een nieuw rapport te worden verkregen van een deskundigenpanel bestaande uit juridische en financiële specialisten. (Hooggerechtshof, 5e Strafkamer, 2014/6512)

Het belang van deskundigenrapporten bij illegaal elektriciteitsgebruik:
Een aanvullend deskundigenrapport moet worden verkregen om de schade nauwkeurig te berekenen, en als er een schadevergoeding wordt betaald, moeten de bepalingen voor effectief berouw worden toegepast. (Hooggerechtshof, 17e Strafkamer, 2017/13522)

Bezwaar tegen het forensisch-medisch rapport en de oprichting van een nieuwe deskundigencommissie:
Indien het forensisch-medisch rapport ontoereikend is, dient een nieuw rapport te worden verkregen van een deskundigencommissie bestaande uit specialisten uit de relevante vakgebieden. (Hooggerechtshof, 13e civiele kamer, 2020/5453)

8. Actuele vraagstukken

Enkele belangrijke problemen in het systeem van deskundige getuigenverklaringen zijn de volgende:

De kwestie van onpartijdigheid – Sommige deskundigen hebben banden met de betrokken partijen.
Gebrek aan expertise – Het aanstellen van personen die niet deskundig zijn op het betreffende gebied.
Overmatige rapportagelast – Experts kunnen geen gedetailleerde onderzoeken uitvoeren omdat ze aan talloze zaken zijn toegewezen.
Niet-standaard rapporten – Rapporten die geen wetenschappelijke basis of rechtvaardiging hebben.

9. Voorgestelde oplossingen

Regelmatige actualisering van de lijsten met deskundige getuigen.
Bij het maken van afspraken moet er nauwkeurig worden gecontroleerd of het expertisegebied aansluit op het onderwerp.
Effectiever gebruik van het recht van de partijen om de deskundige te ondervragen.
Verbeterde prestatiebewaking in zaken met deskundige getuigen.

10. Conclusie

Deskundigenverklaringen vormen een essentieel onderdeel van een eerlijk proces. Het niet-bindende karakter van het rapport, de verplichting van de rechter tot een onafhankelijke beoordeling en het recht van de partijen om bezwaar te maken, worden echter gewaarborgd door zowel nationaal recht als de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Recht op een eerlijk proces, arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, deskundigenrapport, deadline voor deskundigenrapporten, bezwaar tegen deskundigenrapport, wat is een deskundigenverklaring, onpartijdigheid van de deskundige, artikel over deskundigenverklaringen in het Wetboek van Strafprocedure, regeling deskundigenverklaringen, jurisprudentie van het Hooggerechtshof inzake deskundigenverklaringen.

Enkele blogtitel